در سال ١٣۴٧حجم معاملات سهام کم بود و عمده معاملات به اسناد خزانه و «دستور پرداخت» که به قبوض اصلاحات ارضی معروف بود مربوط می شد. اسناد خزانه در سال ١٣۴١ با نرخ بهره ۶ درصد در سال و در سر رسید های سه ماهه ، شش ماهه و یک ساله از طرف وزارت دارایی منتشر شده بود و تا سال ١٣۴٨ که قانون انتشار آن لغو گردید جمعا مبلغ ۵۶میلیون ریال از آن در بورس مورد معامله قرار گرفت. قبوض اصلاحات ارضی در سال ١٣۴٠ و بر اساس قانون اصلاحات ارضی با اقساط ١٠ ساله و بهره ۶ درصد در سال از طرف دولت منتشر شد و بابت بهای املاک زراعی تدریجا به مالکین پرداخت گردید.معاملات دستور پرداخت در سال ١٣۴٧ بالغ بر ۵٢ میلیون ریال بود و به علت سر رسید میزان معاملات آن در سال های بعد به تدریج کاهش یافت...

بورس۲۴ : داستان تاسیس بورس در ایران به آنجا رسید که بورس تهران نخستین روز کاری خود را با معامله 2192سهم بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران آغاز کرد. این جلسه معاملاتی با حضور دکتر فریدون مهدوی، دبیر کل وقت و کارگزاران بورس در سالن بانک کارگشایی به رسمیت رسید. سالن معاملات که توسط زنجیر به دوقسمت تقسیم شده بود به سرمایه گذاران و علاقه مندان به سرمایه گذاری در بورس فرصت می داد تا عملیات معامله سهام که کمی آن سوتر بر روی میز معاملات کارگزاران انجام می گرفت را نظاره گر باشند.

در سال 1347حجم معاملات سهام کم بود و عمده معاملات به اسناد خزانه و «دستور پرداخت» که به قبوض اصلاحات ارضی معروف بود مربوط می شد. اسناد خزانه در سال 1341 با نرخ بهره 6 درصد در سال و در سر رسید های سه ماهه ، شش ماهه و یک ساله از طرف وزارت دارایی منتشر شده بود و تا سال 1348 که قانون انتشار آن لغو گردید جمعا مبلغ 56میلیون ریال از آن در بورس مورد معامله قرار گرفت. قبوض اصلاحات ارضی در سال 1340 و بر اساس قانون اصلاحات ارضی با اقساط 10 ساله و بهره 6 درصد در سال از طرف دولت منتشر شد و بابت بهای املاک زراعی تدریجا به مالکین پرداخت گردید.معاملات دستور پرداخت در سال 1347 بالغ بر 52 میلیون ریال بود و به علت سر رسید میزان معاملات آن در سال های بعد به تدریج کاهش یافت.

در سال 1347 با توجه به حجم اندک معاملات ، روزها و ساعات انجام معاملات محدود بود.برای انجام معاملات نیز ساختمان مستقلی در نظر گرفته نشده بود و از همان ساختمان استیجاری بانک کارگشائی استفاده می شد.

تعداد کارگزاران 17کارگزار و روز و ساعات معاملات یکشنبه و چهارشنبه از ساعت 10 تا 11:30 و در مجموع تعداد روزهای معاملاتی 73 روز بوده است.

در ابتدای سال 1347 بنا به استدلالی که پایین بودن ارزش معاملات را به صلاح کارگزاران خصوصی نمی دانست ، به اشخاص حقیقی مجوز کارگزاری داده نشد در حالی که یکی از علل رونق نگرفتن بورس عدم حضور کارگزاران خصوصی با انگیزه برای جذب شرکت ها جهت پذیرش در بورس و بازاریابی برای جذب سرمایه گذار بود.

از مجموع معاملات انجام شده درآن سال 47 درصد توسط کارگزاری بانک ملی ایران ، 27 درصد توسط کارگزاری بانک توسعه و معدنی و 14 درصد نیز توسط کارگزاری بانک عمران انجام شد. سایر کارگزاران هم باقیمانده معاملات را انجام دادند.

در سال 1347 سهام 4 شرکت و به تقاضای وزیر دارایی، اسناد خزانه در خرداد و قبوض اصلاحات ارضی مربوط به مرحله اول در شهریور در بورس پذیرفته شدند و بدین ترتیب در پایان سال تعداد شرکت های پذیرفته شده در بورس تهران به 6 شرکت رسید. در بهمن سال 1347 نرخ کامزد معاملات در بورس تغییر کرد و به سه چهارم درصد رسید.

ادامه دارد...

برگرفته از کتاب تاریخ بازار سرمایه ایران ؛ نوشته علی سعیدی و شادروان شهلا کشاورز نژاد