در سلسله آموزش های "کنترل ریسک" همزمان با نمایشگاه بورس ، چهارمین مطلب روزانه را به روش های ارزیابی و مقابله با ریسک های نکول (در بانک و بازار سرمایه) و همچنین مبحث ریسک نقدینگی اختصاص داده ایم...

در مطالب قبل به دو ریسک مهم یعنی ریسک نرخ ارز و ریسک نرخ سود (بهره) و اثرات آن در بازار سرمایه و راه های کنترل ریسک ناشی از آن ها اشاره شد. در این مطلب به بررسی چند ریسک شایع دیگر که سرمایه گذاران با آن دست و پنجه نرم می کنند، خواهیم پرداخت. پیش از هر چیز مطالب گذشته را یادآوری خواهیم کرد؛

بخش اول؛ توجیه علمی ریسک و بازده (کلیک کنید)

بخش دوم؛ ریسک نوسانات نرخ ارز (کلیک کنید)

بخش سوم؛ ریسک نرخ سود در زمان رکود (کلیک کنید)

ریسک نکول یعنی ریسک این‏که قرض‏ گیرنده نتواند به تعهدات خود برای پس دادن قرض، عمل کند یا حداقل آن تعهدات را به‌موقع تسویه نکند. هنگامی‌که مشتریان به علت ضعف اقتصادی با بحران‌های مالی مواجه می‌شوند، احتمال نکول افزایش می‌یابد و به همین علت ریسک نکول بروز می‌کند. این ریسک می تواند برای اوراق مشارکت با تضامین ضعیف، برای بانک های یا موسسات مالی و پولی و یا سایر موارد مانند صندوق ها پیشامد کند. ریسک موسسات مالی در بازار پول طی سال های اخیر کاملا آشناست و در این میان ریسک نکول برخی اوراق مشارکت نیز در مواردی رخ داد که البته کوتاه مدت بود و به سرعت رفع شد. برای جلوگیری از این موارد لازم است سرمایه گذاران چه در بازار پول و چه در بازار سرمایه حتما ضامن و عوامل متعهد به بانک، موسسه، اوراق یا شرکت را مورد رصد قرار دهند و ترجیحا از شرکت ها با ریسک های مالی کم برای سرمایه گذاری استفاده کنند. به روز بودن و پیگیر بودن شرایط ضامنین و شرکت منتشر کننده اوراق، صندوق یا حتی ارائه دهنده خدمات مالی از عوامل کاهنده ریسک نکول در سرمایه گذاری به حساب می آید.

دیگر ریسک مورد توجه سرمایه گذاران می تواند ریسک نقدینگی باشد. این ریسک از مهم‌ترین ریسک های بازار پول و سرمایه است و عبارت از خطر بروز کمبود نقدینگی برای تأمین هزینه‌های جاری، هزینه های تولید و به طور خاص در بازار پول خطر تقاضای سپرده‌گذاران در بانک‌ها است.

حقیقتا پول شریان اصلی شرکت های تولید کننده و فعالین بازار سرمایه و پول است و بدون نقدینگی مشکلات عدیده ای برای شرکت ها پیش خواهد آمد و برای جبران آن هزینه های گزافی باید پرداخت. لذا چه در سرمایه گذاری در بازار سرمایه و چه برای بازار پول، اطمینان از شرایط نقدینگی شرکت ها به خصوص در زمان رکود اقتصادی از اهم موارد مورد بررسی باید قرار گیرد.

لازم به ذکر است که در بازار پول ریسک نقدینگی بیان‌گر آن است که بانک برای پرداخت مطالبات در زمان سررسید سپرده‌گذاران و وام‌گیرندگان خود، از منابع نقدی یا دارایی قابل‌فروش کوتاه‌مدت کافی بهره‌مند نباشد. این ریسک از سه عامل عدم توانایی اجرای تعهدهای مالی کوتاه‌مدت، عدم توانایی تأمین منابع مالی کوتاه‌مدت در هنگام نیاز و نیز عدم توانایی تأمین مالی کوتاه‌مدت با هزینه‌های مقرون‌به‌صرفه ناشی می شود. لذا بررسی ریسک نکول چه در زمان سپرده گذاری و چه سرمایه گذاری در سهام بانک ها و موسسات مالی از اهمیت بیشتری نسبت به سایر شرکت های بازار سرمایه برخوردار است.