سلام بر حسین شهید

در حقیقت تغییر در نرخ سود و دارایی‌های مالی هنگامی اثر خود را نمایان می‌کند که شرکت تعهدات مالی داشته باشد. حال هر چقدر که این تعهدات مالی بیشتر باشد، آثار آن در هزینه های مالی در صورت سود و زیان بیشتر نمایان است...

در خصوص ریسک نرخ ارز در مطلب گذشته به تفصیل مطالبی بیان شد. در این مطلب به سراغ نرخ سود خواهیم رفت تا در اقتصادی که همواره به دلیل تورم بالا، یک سر آن با نرخ سود در چالش بوده است، ریسک های ناشی از آن را تقسیر و در بازار سرمایه تشریح کنیم.

منظور از نرخ سود همان نرخ بهره (rate ) به تعریف فیشر؛ پاداش پرداختی بر روی پول، برحسب پول در تاریخ معین است. به عبارت دیگر نرخی ست که بابت جلوگیری از کاهش ارزش پول پرداختی در امروز و دریافتی در آینده (به دلیل ارزش زمانی پول و نرخ تورم) از وام‌گیرنده دریافت می‌شود. ریسک نرخ سود و تغییرات آن در اقتصاد کنونی یکی از عوامل مهم ریسک مالی محسوب می‌شود. درصورتی‌که سازمان‌ها برخی از دارایی‌های خود را به‌صورت دارایی‌های مالی نگهداری کنند با این ریسک مواجه خواهند شد. در حقیقت تغییر در نرخ سود و دارایی‌های مالی هنگامی اثر خود را نمایان می‌کند که شرکت تعهدات مالی داشته باشد. حال هر چقدر که این تعهدات مالی بیشتر باشد، آثار آن در هزینه های مالی در صورت سود و زیان بیشتر نمایان است.

در خصوص نرخ سود (بهره) برای شرکت ها می توان به مثالی ساده اکتفا کرد. به‌عنوان ‌مثال اگر سازمانی دارایی خود را با نرخ‌های سود متفاوت سرمایه‌گذاری کرده باشد و بر آن اساس اقدام به ایجاد بدهی کرده باشد، کاهش اندکی در نرخ سود دارایی‌ها می‌تواند سازمان را در بازپرداخت تعهدات خود با مشکل مواجه سازد. این اتفاق در دو دهه 1970 و 1980 میلادی بسیاری از سازمان‌ها را به ورشکستگی رسانید. همچنین مدیران برخی سازمان‌ها بدون توجه به عامل ریسک نرخ سود، برای مثال وام‌های بلندمدت با نرخ سود ثابت پرداخت کردند درحالی‌که دارایی‌ها با نرخ شناور بازار، سرمایه‌گذاری شدند و هزینه های شرکت های وام دهنده از درآمد فزونی یافت و نهایتا اختلاف دو نرخ باعث بحران‌های مالی برای این سازمان‌ها شد. این موضوع حتی برای شرکت های تولید کننده نیز اتفاق افتاد به طوریکه با دریافت وام هایی با نرخ سود بالا، هزینه ها افزایش یافته و از سوی دیگر رکود در بازار اجازه فروش محصولات حتی به قیمت تمام شده را نمی دهد و نتیجه آن ورشکستگی شرکت های تولید کننده به دلیل عدم رعایت ریسک نرخ سود (بهره) بوده است.

برخی شرکت ها برای تامین سرمایه در گردش، تولید یا طرح توسعه و مانند آن نیاز به تامین مالی دارند و اگر رقم این تامین مالی و نرخ آن نسبت به سرمایه و ارزش مارکت برای سهام مربوطه زیاد باشد، ریسک نرخ بهره بیش از پیش اهمیت خواهد یافت. این را باید اضافه کرد که برخی شرکت ها اقدام به تامین مالی ارزی می نمایند و در زمان نوسانات نرخ ارز، وجود هزینه های ارزی در سرفصل هزینه های شرکت می تواند به چالش جدید تبدیل شود. لازم به ذکر است که توجه به سرفصل هزینه های مالی شرکت های بازار سرمایه و نرخ بهره پرداختیدر زمان رکود اقتصادی از اهمیت بالایی برخوردار است چراکه در یک بازار رقابتی، توان رقابت از شرکت های مذکور سلب شده و هزینه تولید برای آن ها به شکل گزاف افزایش می یابد.